|  Portret | Oświetlenie część I | Oświetlenie część II |

 

Oświetlenie 1

Dla fotografa oświetlenie jest bardzo istotne z trzech punktów widzenia: wielkości oświetlenia, rodzaju i barwy. Oświetlenie i jego wielkości jest bardzo ważna z punktu widzenia ustalenia czasu naświetlenia i odpowiedniej liczby przesłony. W celu realistycznego odtworzenia fotografowanego przedmiotu, specjalnie ważna jest geometria padania promieni.

Światło skierowane

O świetle skierowanym będziemy mówić wtedy, gdy promienie światła biegną do siebie równolegle i tak padają na przedmiot. Z takim przypadkiem mamy do czynienia, gdy korzystamy z bezpośredniego światła słonecznego, albo ze światła sztucznego z reflektora lub innego źródła wyposażonego w silny odbłyśnik. Światło skierowane daje nam dość silne oświetlenie ogólne.

Przy równoległym kierunku biegu promieni świetlnych luminancja oświetlanej powierzchni będzie dość równomierna, a przejście w cień przedstawi się nam ostro i wyraźnie jako granica oświetlenia. Przy świetle niezupełnie skierowanym powstaje dodatkowo jeszcze strefa półcienia. Światło całkowicie skierowane wytwarza nawet za najmniejszymi przedmiotami bardzo ostre i odcinające się cienie. Można w ten sposób podkreślić i uwidocznić nawet najmniejsze nierównomierności powierzchni, zwłaszcza jeśli światło pada z boku.

Światło skierowane daje nam silne kontrasty i w przypadku przedmiotów o małym kontraście rzeczywiście powoduje jego wzrost. Wtedy nawet na powierzchni matowej otrzymujemy odblaski. Nadaje się więc ono doskonale do oświetlania wszystkich przedmiotów o powierzchniach błyszczących, zwłaszcza jeśli chcemy uzyskać na nich jakieś specjalne efekty. Światło skierowane uwidacznia i podkreśla obrysy oraz formę, a ponadto jeszcze bardziej podwyższa działanie plastyczne. Jest to więc rodzaj oświetlenia, który charakteryzuje się wzrostem kontrastu fotografowanego przedmiotu i nadaje się specjalnie do przedstawiania drobnych detali.

Światło rozproszone

O świetle rozproszonym mówimy wtedy, gdy promienie przecinają się w różnych kierunkach w sposób nieuporządkowany. Światło rozproszone nie daje ostrych cieni, cechuje go miękkość i słaba plastyczność. Światło rozproszone powstaje wtedy, gdy np. niebo jest zachmurzone, albo po przejściu przez szyby mleczne, lub - w szerszym pojęciu - jest to również światło biegnące z dużej powierzchni ściany świetlnej czy innych źródeł światła, które są osłonięte abażurami lub kloszami. Naturalnie pomiędzy światłem rozproszonym i światłem skierowanym w ich najczęstszej odmianie mamy całą gamę różnych pośrednich możliwości.

Światło rozproszone w przeciwieństwie do skierowanego daje bardzo równomierne oświetlenie na dość dużych powierzchniach nawet wtedy, jeśli ich luminancja jest niewielka. Światło rozproszone nie zwiększa kontrastów, gdyż dochodzące ze wszystkich stron promienie świetlne uniemożliwiają uzyskanie jakiegokolwiek cienia i oświetlają równomiernie wszystkie części przedmiotu. Jest to więc oświetlenie przydatne do ciemnych lub silnie błyszczących przedmiotów, szczególnie w fotografii katalogowej, w której nie operujemy zbyt silnymi odblaskami.

Światło rozproszone zmniejsza więc kontrasty i "spłaszcza" przedmioty, wygładza nierówności powierzchni, pewne elementy zakrywa, a nawet upiększa, co jest bardzo istotną sprawą przy wykonywaniu portretów. Jest to oświetlenie, w którym giną drobne szczegóły, gdyż wyrównujące działanie światła rozproszonego, przy odtwarzaniu większych powierzchni przedmiotów, daje nam rzeczywiste uproszczenie i ujednolicenie kompozycji obrazu.

Światło bezpośrednie

Pod pojęciem światła bezpośredniego rozumiemy taki rodzaj oświetlenia, zarówno skierowanego jak tek i rozproszonego, przy którym światło pada bezpośrednio ze środka na fotografowany przedmiot. Światło bezpośrednie zawsze bardziej podkreśla kontrasty niż światło odbite i daje mniej lub więcej dokładne rozgraniczenie cieni. Pozwala uzyskać refleksy na wszystkich gładkich powierzchniach, jeśli naturalnie zachowamy określone wielkości kątów padania i odbicia od tych powierzchni. Światło bezpośrednie jest intensywniejsze niż światło odbite pochodzące z tego samego źródła. Światło bezpośrednie ma zawsze ten sam skład spektralny i taką samą temperaturę barwową (naturalnie, jeśli nie przesłonimy źródła świetlnego filtrami), a w cieniach powstających od tego światła będą silniej występowały barwne refleksy.
 

Światło odbite

Pod tym pojęciem będziemy rozumieli wszystkie rodzaje oświetlenia, przy których przedmiot będzie oświetlony przez światło wychodzące ze środka nie bezpośrednio, lecz przez promienie, które po drodze zostały odbite przez dowolną powierzchnię. Światło odbite, zwane pośrednim, będzie więc naturalnie bardziej rozproszone, (wyjątek stanowi lustro, które jako powierzchnia odbijająca dawałoby również światło skierowane).

Światło odbite ma bardzo duże znaczenie w zdjęciach przy świetle sztucznym, obecnie najczęściej stosowanym, Ilość światła, które jest odbijane od ścian atelier, sufitu oraz innych przedmiotów, jest stosunkowo duża, a co gorsze trudna do oceny. Na przykład podczas, pracy z lampami błyskowymi, gdzie nie możemy zmierzyć oświetlenia bezpośrednio i pracujemy w oparciu o liczbę przewodnią i na jej podstawie dokonujemy odpowiednich obliczeń, światło odbite i rozproszone może prowadzić do znacznych błędów podczas naświetlania. Już przy najmniejszym zasłonięciu źródła światła bezpośredniego mogą się zmienić cienie i plastyka oświetlenia.

Przy pośrednim świetle odbitym pozostaje to prawie bez większego wpływu. Zdjęcia wykonane przy oświetleniu pośrednim dają jednak znaczne korzyści w procesie negatywowo-pozytywowym, gdyż miękko modelujące działanie tego oświetlenia pozwala uzyskać delikatne niuanse w gęstościach optycznych obrazu. Oświetlenie pośrednie jako odbite przyjmuje jednak zawsze barwy otaczających przedmiotów.
 

Kierunek oświetlenia

Następnym ważnym czynnikiem, mającym wpływ na podwyższenie albo spłaszczanie kontrastu obrazu i na oddziaływanie przestrzenne oraz charakterystykę reprodukcji kształtów jest kierunek, z którego światło pada na przedmiot, zwany kierunkiem oświetlenia. Jest przy tym całkowicie obojętne czy chodzi o światło rozproszone, czy skierowane, bezpośrednie, czy odbite. Każdy kierunek , oświetlenia ma swoje wady i zalety, które fotograf powinien znać, aby móc je właściwie wykorzystywać. Ogólnie możemy mówić o sześciu głównych kierunkach oświetlenia. Pomiędzy nimi naturalnie istnieje niezliczona możliwość innych form przejściowych i kombinacji.
 

Oświetlenie przednie

Pod pojęciem oświetlenia przedniego rozumiemy te wszystkie formy oświetlenia, w których światło pada na przedmiot od strony fotografa i aparatu fotograficznego. Biorąc pod uwagę, że światło pada wtedy w przybliżeniu zgodnie z kierunkiem osi optycznej obiektywu, na obrazie nie wystąpią żadne cienie, gdyż, patrząc ze stanowiska aparatu, cienie lezą za przedmiotami je rzucającymi. W oświetleniu przednim przedmioty wydają się płaskie, mało plastyczne, a oddziaływanie przestrzenne jest zmniejszone. W ogóle wrażenia głębi przestrzeni za pomocą oświetlenia przedniego nie możemy uzyskać. Nie nadaje się ono również do dokładnego oddania struktury powierzchni przedmiotów. Przy portretach oświetlenie przednie zmniejsza plastyczność twarzy i wyrazistość skóry; czyni twarz bardziej płaską. Nadaje się jednak dobrze w technice high-key.
 

Oświetlenie boczne

Pod pojęciem oświetlenia bocznego rozumiemy oświetlenie, w którym światło pada na przedmiot, pod kątem zbliżonym do prostego (w stosunku do osi optycznej). W następstwie oświetlona będzie tylko połowa przedmiotu, podczas gdy druga połowa znajdzie się w głębokim cieniu. W przeciwieństwie do oświetlenia przedniego oświetlenie boczne podkreśla strukturę przestrzenną przedmiotu i jego bryłowatość. Tego rodzaju oświetlenie nadaje się zwłaszcza wtedy, gdy zależy nam przede wszystkim na plastycznym przedstawieniu fotografowanego przedmiotu. Wyostrza kontury i kształty, podkreśla szczegóły, podwyższa kontrast, działa silnie dramatyzująco. Światło boczne skierowane jest stosowane głównie w zdjęciach technicznych, architektury itp. Światło boczne rozproszone daje bardziej miękką i wyrazistą plastykę i dlatego bardzo chętnie stosowane jest w zdjęciach portretowych lub w zdjęciach mody.
 

Oświetlenie konturowe

Pod pojęciem oświetlenia konturowego rozumiemy oświetlenie, w którym źródło światła jest umieszczone za fotografowanym przedmiotem, wskutek czego powstają aureole. Oświetlenie może być skierowane lekko skośnie. Przy tego rodzaju oświetleniu należy specjalnie ostrożnie przeprowadzać obróbkę negatywową. Jeśli dla oświetlenia przedniego przyjmujemy jako charakterystyczny efekt spłaszczenia przedmiotu, a oświetlenie boczne potraktujemy jako określające przestrzenność, to oświetlenie konturowe podkreśla zarysy przedmiotu.

Przy umieszczeniu źródła światła za przedmiotem powstaje obraz złożony przede wszystkim z cieni, z nielicznymi miejscami silnie oświetlonymi. Obramowanie świetlne w postaci aureoli działa dramatycznie oraz nastrojowo i świetnie się nadaje do zdjęć wykonanych techniką low-key. W portretach i fotografiach osób oświetlenie konturowe jest korzystne wtedy, gdy chcemy podkreślić zarysy głowy lub figury, np. przy wykonywaniu zdjęć aktów.

Oświetlenie konturowe dzięki wytworzeniu obramowania świetlnego bardzo dokładnie oddziela przedmiot od ciągłej przestrzeni tła, dokładnie przedstawia płaszczyzny i powiększa wrażenie głębi przestrzeni. Wszystkie przedmioty, znajdujące się między światła a aparatem, rzucają przy oświetleniu konturowym ostre długie cienie, które przebiegając na obrazie podkreślają perspektywę. Oświetlenie konturowe nadaje zdjęciu specyficzny nastrój.
 

Oświetlenie smugowe boczne

Oświetlenie smugowe jest oświetleniem pośrednim między oświetleniem konturowym, bocznym i oświetleniem górnym. Łączy ono w sobie działające nastrojowo właściwości oświetlenia konturowego z przestrzennym oddziaływaniem oświetlenia bocznego. Tego rodzaju oświetlenie obejmuje większe części przedmiotu niż przy oświetleniu konturowym. Dlatego gdy zależy nam na dokładniejszym odtworzeniu przedmiotu niż na wytworzeniu nastroju, stosujemy oświetlenie smugowe.

Oświetlenie smugowe doskonale nadaje się do oświetlenia i podkreślania szczegółów oraz struktury powierzchni. Charakteryzuje ono powierzchnie, na które pada pod dużym kątem, ukazując najmniejsze detale w postaci odpowiednio długich i dobrze widocznych cieni. W związku z tym oświetlenie to chętnie wykorzystuje się samodzielnie w fotografii reklamowej materiałów lub tez w różnych kombinacjach z innymi rodzajami oświetlenia. W zdjęciach portretowych można, dzięki dobremu ustawieniu bocznego światła smugowego podkreślić wygląd i strukturą skóry. Jest rzeczą jasną, że oświetlenie smugowe jest realizowane zawsze w postaci światła skierowanego.